Dział spadku i (prawdopodobnie) wszystkie podatki na praktycznym przykładzie

Monika Markisz        03 czerwca 2014        8 komentarzy

O dziale spadku pisałam tutaj. O sprawach spadkowych czytajcie również na blogu Mec. Katarzyny Skowrońskiej.

Dzisiaj praktyczny przykład zdarzenia związanego z dziedziczeniem i analiza skutków podatkowych.

Stan faktyczny

Pan Jan Ostrowski umiera w listopadzie 2013 roku. Spadek po nim dziedziczą po równo: żona Alicja, córka Anna i syn Jacek.

W skład spadku wchodzi, m. in. należąca do majątku osobistego Pana Jana, nieruchomość o wartości 1,2 mln zł.

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zostaje wydane w dniu 24 marca 2014 roku. Postanowienie uprawomocnia się z dniem 14 kwietnia.

Podatek od spadków i darowizn

Wszyscy spadkobiercy, w tym Alicja, Anna i Jacek mają generalnie miesiąc na złożenie zeznania podatkowego w podatku od spadków i darowizn (SD-3). Termin ten rozpoczyna się z dniem 15 kwietnia 2014 roku. Jeśli jednak spadkobiercy Jana Ostrowskiego – jako osoby z tzw. „grupy zerowej” – będą chcieli skorzystać z przysługującego im (ze względu na stopień pokrewieństwa) zwolnienia w podatku od spadków i darowizn, wówczas powinni pamiętać, że mają 6 miesięcy (licząc również od dnia 15 kwietnia 2014 roku) na złożenie zeznania spadkowego w podatku od spadków i darowizn SD-Z2.

Po załatwieniu spraw spadkowych i podatkowych związanych ze stwierdzeniem nabycia spadku czas na decyzję, co zrobić z poszczególnymi składnikami masy spadkowej, w tym z nieruchomością wartą 1,2 mln zł.

Podatek dochodowy od osób fizycznych

Sprzedaż nieruchomości przed upływem 5 pełnych lat kalendarzowych od dnia jej nabycia (w tym wypadku datą jest śmierć spadkodawcy, a więc rok 2013), czyli przed końcem 2018 roku, oznacza konieczność zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych w wysokości 19 % dochodu (przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania). Ale panie: Alicja i Anna postanawiają, że w drodze działu spadku nieruchomość zostanie w 2014 roku w całości przekazana panu Jackowi. W takim przypadku nie powstanie obowiązek zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych po stronie Pani: Alicji i Anny, jeżeli:

– nie otrzymają one żadnych spłat, lub gdy

– otrzymają spłaty w wysokości do 400.000 zł (wartość przypadającego im udziału spadkowego).

Powyższe potwierdza orzecznictwo, np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 listopada 2011 roku sygn. akt I SA/Łd 1173/11 czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 5 marca 2013 roku, sygn. akt I SA/Po 918/12 (oraz wydana w wyniku tego orzeczenia interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu indywidualna z 9 sierpnia 2013 r. nr ILPB2/415-422/12/13-S/TR, jak również interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 16 stycznia 2014 roku nr IPTPB2/415-704/13-4/JR). Wynika z nich, że spłata otrzymana przez jednego spadkobiercę od drugiego przy dziale spadku obejmującego nieruchomość, w części nie przekraczającej wartości udziału w spadku, nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych jako przychód z odpłatnego zbycia udziału w nieruchomości. Sądy stwierdzają, że dział spadku mieści się w pojęciu dziedziczenia, które podlega podatkowi od spadków i darowizn. Tym samym sądy wykluczają opodatkowanie tego samego przysporzenia zarówno podatkiem od spadków i darowizn, jak i podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

ALE UWAŻAJ! Orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite!

W dniu 4 grudnia 2014 roku NSA w wyroku w sprawie II FSK 3034/12 orzekł, że zbycie odziedziczonego udziału (w tym pojęciu mieści się zdaniem Sądu również dział spadku) podlega PIT.

I dla odmiany. W wyroku  w sprawie II FSK 3246/12 z lutego 2015 roku NSA  potwierdził – jeśli w wyniku działu spadku nie dochodzi do przyrostu  mienia spadkobiercy w stosunku do nabytego uprzednio udziału spadkowego, czynności tej nie można uznać za  nabycie nieruchomości,

Osobiście bardziej odpowiada mi teza wyroku NSA z dnia 18 grudnia 2014 roku sygn. akt II FSK 2836/12 – Jeżeli w skład masy spadkowej wchodzi kilka rzeczy, a podatnicy podzielą je pomiędzy sobą stosownie do posiadanych udziałów (w masie spadkowej), to przyjmuje się, że nabyli je na własność już z chwilą śmierci spadkodawcy.

Gdyby Panie: Alicja i Anna otrzymały spłatę w wysokości przekraczającej wartość udziału w spadku, czyli więcej niż 400.000 zł, od nadwyżki zapłaciłyby podatek dochodowy od osób fizycznych z tytułu osiągnięcia przychodu z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości przed upływem 5 lat od dnia jej nabycia (chyba, że przeznaczą tę kwotę na inne cele mieszkaniowe). Powyższe potwierdził Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w indywidualnej interpretacji z dnia 25 lutego 2014 roku, znak IBPBII/2/415-1191/13/JG.

Pan Jacek również nie rozpozna przychodu w podatku dochodowym od osób fizycznych w żadnej z ww. sytuacji do czasu sprzedaży nieruchomości nabytej częściowo w wyniku spadkobrania i w części w drodze działu spadku. Jednak chcąc uniknąć podatku, ze sprzedażą nieruchomości w całości będzie musiał poczekać 5 pełnych lat kalendarzowych licząc od końca roku, w którym został dokonany dział spadku – ma to miejsce w roku 2014 (czyli do roku 2020) lub będzie musiał przeznaczyć uzyskaną ze sprzedaży kwotę na inne cele mieszkaniowe. Data działu spadku będzie bowiem datą nabycia tej części nieruchomości, o którą zwiększył się udział w niej po dokonaniu działu spadku.

Podatek od spadków i darowizn

Jeżeli w wyniku działu spadku Pan Jacek otrzyma od Pani Alicji i Pani Anny  nieruchomość bez obowiązku spłat, nie powstanie również po jego stronie obowiązek zapłaty podatku od spadków i darowizn.

Dział spadku bez spłat lub dopłat (nieodpłatny dział spadku) nie jest objęty katalogiem czynności, wymienionych w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn i tym samym nie podlega temu podatkowi (patrz także m. in. interpretacje indywidualne przepisów prawa podatkowego, np. z 3 listopada 2009 r., sygnatura IBPBII/1/436-215/09/MCZ, z dnia 6 lipca 2012 r., sygn. IPTPB2/436-49/12-2/KK czy z dnia 16 lipca 2014 roku, sygnatura IPTPB2/436-54/14-2/KK).

Podatek od czynności cywilnoprawnych

I wreszcie podatek od czynności cywilnoprawnych. Umowny dział spadku podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych w części dotyczącej spłat lub dopłat. Podatnikiem jest osoba nabywająca rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział w spadku. Jeśli dział spadku nastąpi bez obowiązku spłat lub dopłat, podatek od czynności cywilnoprawnych nie wystąpi. W ostatnim czasie potwierdził to Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi w interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego z dnia 16 grudnia 2014 roku, sygnatura IPTPB2/436-136/14-2/KK.

Porada w skrócie: dział spadku nie jest czynnością obojętną podatkowo. Decyzja o dziale spadku w takiej czy innej konfiguracji wymaga każdorazowo analizy przepisów ustaw podatkowych: o podatku dochodowym od osób fizycznych (lub prawnych), o podatku od spadków i darowizn oraz o podatku od czynności cywilnoprawnych.

{ 8 komentarze… przeczytaj je poniżej albo dodaj swój }

Monika Maj 15, 2015 o 11:25

Dzień dobry, czyli jeżeli dobrze zrozumiałam, jeżeli w skutek podziału spadku przez sąd wszyscy spadkobiercy zrzekli się swojej części na moją oraz mojej siostry korzyść (otrzymałyśmy działkę o wartości 250 tyś na pół), bez obowiązku spłaty to w takim przypadku nie muszę składać żadnej deklaracji ani płacić żadnego podatku ?

Odpowiedz

Monika Markisz Maj 15, 2015 o 11:34

Pani Moniko, zapraszam do kontaktu.

Odpowiedz

Michal Czerwiec 1, 2015 o 22:37

Witam Pani Moniko,

Z zainteresowaniem przeczytałem ten wpis. Szczerze mówiąc to ostatni podatek PCC nie został do końca zobrazowany przykładem.
Jeżeli pan Jacek dostanie od siostry i matki pozostałe udziały w nieruchomości (o łącznej wartości 800 tyś) i zobowiąże się je spłacić po 400 tyś każdej – to w myśl zdania „Podatnikiem jest osoba nabywająca rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział w spadku.” bez względu na spłaty wystarczy, że staje się posiadaczem dwóch pozostałych udziałów ponad jego udział w spadku? – czyli 2% od 800 tyś = 16 tyś zł. Czy obowiązywać on będzie tylko wtedy gdy spłata będzie wyższa niż 400tys dla każdej (ponad udział w spadku).

I hipotetyczna sytuacja. W spadku jest posiadłość za 1.2 mln (udział 400 tys) i dodatkowo oszczędności o wartości 2.4 mln (udział pana Jacka 800 tys). Pan Jacek dostaje 2 udziały w mieszkaniu od matki i siostry, ale sam oddaje im swój udział w gotowce… Czy PCC bedzie tutaj obowiązywał – czy skoro wartość udzialu w spadku, którą dziedziczą spadkobiercy pozostaje bez zmian? I co jeżeli taki podział spadku będzie przeprowadzony w sadzie – czy wykonywanie postanowień sadowych tez opodatkowane jest PCC?

Pozdrawiam,
Michał

Odpowiedz

Zdzich Sierpień 19, 2015 o 21:52

Czy termin na złożenie SD-Z2 mija 15 go października 2014r( w opisanym przypadku)?

Odpowiedz

Maciej Sierpień 31, 2016 o 09:26

Z tym dziedziczenie w tym przypadku, to jest chyba nieco inaczej – żona dziedziczy 1/2 a dwoje dzieci po 1/4 (po połowie z 50% pozostałych). A może się mylę…? 😉

Odpowiedz

Monika Markisz Sierpień 31, 2016 o 09:34

Panie Maćku, według mojej wiedzy, art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Odpowiedz

Grzesiek Sierpień 9, 2017 o 10:28

A ja w związku z podatkiem i działem mam pytanie.
Z udziałem teściowej toczą się dwie sprawy o stwierdzenie nabycia spadku – obie wniesione do 2 różnych sądów w 2016.

Postępowanie 1:
Po spadkobiercy A (ciotka – śmierć w 1982), po której dziedziczą dzieci B, C, D (po 1/3)
z czego D (zmarła w 2010 – przed wszczęciem postępowania) i po D dziedziczy
mąż E oraz dzieci F (teściowa) i G. Z tym, że mąż E zmarł w 2013 – też przed wszczęciem postępowania. Czyli do całości udziału D ma ostatecznie prawo dzieci F (1/2) oraz G(1/2)
ostatecznie:
po A dziedziczy > B (1/3), C (1/3), F (1/6), G (1/6)

postępowanie o nabycie spadku jest już prawomocne.
Natomiast dział spadku i ostateczne kwoty nie są jeszcze znane (choć są podane we wniosku)

Postępowanie 2:
po spadkobiercy D (zmarła w 2010) oraz E (zmarły w 2013) – małżeństwo
w całości dziedziczy córka F (teściowa) i syn G
postępowanie zakończyło się teraz w 2017
nie odbył się dział spadku bo spadek po wskazanych osobach jest pusty – nie licząc tego co należy się po D z postępowania 1 (gdzie jest postanowienie o nabycie spadku ale nie ma działu i nie są znane ostateczne kwoty)

Postępowanie 1 o nabycie spadku stało się prawomocne wcześniej niż postępowanie 2 o nabycie spadku.

I teraz zasadnicze pytanie:
Do teściowej F przyszło pismo z urzędu skarbowego, z informacją aby złożyć formularz SD-Z2 po nabyciu spadku od D oraz E (termin 6mc upływa w listopadzie). I tu mam wątpliwość, jakie kwoty i skład spadku podać?

Zerowe, bo z postępowania 2 nie ma składników spadku (pusty spadek)?
Czy powinienem już uwzględnić w tym wniosku postępowanie 1? Jeżeli to drugie to jakie kwoty jeżeli nie odbył się jeszcze dział spadku (może się okazać, że któraś ze Stron będzie kwestionować podane wartości)?

Oczywiście jeżeli Postępowanie 1 o dział spadku zakończy się do listopada to nie ma problemu, jednak obawiam się, że będą tam dalsze problemy o „miedzę”.

Okazuje się jeszcze, ze po uprawomocnieniu postanowienia o nabyciu spadku w Postępowaniu 1 teściowa nie złożyła stosownego formularza do skarbowego. Na szczęście jeżeli utrzymają się kwoty wskazane we wniosku, to jest to poniżej 4000 zł więc i tak podatku nie będzie. Ale jak pozostali uczestnicy będą kwestionować wartości i będą wyższe kwoty to co w takiej sytuacji?

Odpowiedz

Monika Markisz Sierpień 16, 2017 o 12:13

Panie Grzegorzu, zapraszam do kontaktu i ustaleniu zasad udzielenia odpowiedzi na Pana liczne pytania.

Odpowiedz

Dodaj komentarz

Dziękuję, że chcesz skomentować mój artykuł, jednak jeśli tą drogą poszukujesz pomocy prawnej, proszę Cię
o wiadomość na adres e-mail, który znajdziesz na stronie Kontakt.

Poprzedni wpis:

Następny wpis: